Nhà tù Hội An (sách cũ)

Hội An từng là trung tâm chính trị ở Quảng Nam của chính quyền thực dân Pháp (từ cuối thế kỷ XIX đến 1954) và của chế độ Mỹ - chính quyền tay sai (1954 - 1975), do vậy, ngoài việc xây dựng các thiết chế quân sự - hành chính phục vụ mục đích cai trị của các cơ quan đầu não ở tỉnh lỵ, thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và tay sai đã nhiều lần dựng nên các nhà lao với quy mô lớn tại Hội An để giam cầm các chí sĩ yêu nước, những chiến sĩ cách mạng và đồng bào ta trong và ngoài tỉnh Quảng Nam tham gia phong trào đấu tranh, kháng chiến chống thực dân, đế quốc. Ngay từ đầu thế kỷ XX, Công sứ Pháp tại Quảng Nam đã xây dựng Nhà lao Hội An (còn gọi là nhà tù Faifo), nay thuộc khu vực số 145, 147 Lý Thường Kiệt thành phố Hội An, sử dụng đến tháng 8/1945. Sau khi tái chiếm Hội An, năm 1947, thực dân Pháp lại lập ra một nhà lao mới (thường gọi là nhà lao Thông Đăng), nay thuộc khu vực số 127 Phan Châu Trinh, thành phố Hội An, sử dụng đến năm 1954.Từ năm 1954 - 1959, Mỹ - Diệm tiếp quản, tu sửa, cải tạo Nhà lao Thông Đăng để giam cầm các chiến sĩ cách mạng trong và ngoài tỉnh. Trước tình hình số lượng tù chính trị tăng nhanh qua các đợt “tố Cộng, diệt Cộng”, địch lại xây dựng thêm nhà lao mới ở Xóm Mới với tên gọi Trung tâm Cải Huấn Quảng Nam, (nay là số 240/12 Lý Thường Kiệt, thành phố Hội An), còn gọi là nhà lao Xóm Mới, lao xá Hội An... Nhà lao này được địch sử dụng từ năm 1960 đến tháng 3 năm 1975, khi quê hương Hội An được giải phóng.Qua các giai đoạn lịch sử, nhiều chí sĩ, chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước bị bắt giam tại các nhà lao ở Hội An đã bị địch lưu đày đến nhiều nhà tù lớn của thực dân, đế quốc trên khắp cả nước