Mang gen Thalassemia có nên uống sắt không? Lưu ý khi uống

Người bệnh mắc Thalassemia bị thiếu máu nghiêm trọng nhưng đồng thời lại dư thừa sắt do hồng cầu tan rã. Truyền máu định kỳ giúp người mang gen Thalassemia cải thiện tình trạng thiếu máu nhưng đồng thời cũng làm tăng lượng sắt tích tụ trong cơ thể, vì mỗi đơn vị máu truyền vào đều mang theo một lượng sắt nhất định. Vậy người mang gen Thalassemia có nên uống sắt không? Cùng tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này qua bài viết dưới đây của Chiaki nhé!

1 Bệnh Thalassemia là gì?

Bệnh Thalassemia hay còn gọi là thiếu máu tán huyết bẩm sinh là tình trạng các tế bào hồng cầu trong cơ thể bị phá hủy nhanh hơn so với người bình thường, làm giảm lượng hồng cầu, gây ra thiếu máu. Thalassemia là bệnh di truyền, tồn tại ở nhiều thể khác nhau: thể nhẹ thường không có triệu chứng rõ ràng, còn thể nặng thì biểu hiện rõ thiếu máu và cần truyền máu định kỳ để duy trì sức khỏe. Nếu không được điều trị kịp thời, người bệnh có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng như chậm phát triển, suy tim hoặc lách to.

Ngoài thiếu máu, người mắc Thalassemia còn phải đối mặt với tình trạng quá tải sắt. Do cơ thể không đào thải kịp lượng sắt dư thừa, sắt tích tụ trong gan, tim, tuyến yên, buồng trứng, tinh hoàn,... gây tổn thương và suy giảm chức năng các cơ quan này, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tổng thể.

Bệnh Thalassemia hay còn gọi là thiếu máu tán huyết bẩm sinh

2 Mối quan hệ giữa Thalassemia và sắt

Ở người mang gen Thalassemia, đặc biệt là thể nặng, cơ thể xuất hiện tình trạng quá tải sắt tự nhiên do quá trình tan hủy hồng cầu diễn ra liên tục. Khi các tế bào hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn bình thường, sắt trong huyết sắc tố được giải phóng và tích tụ dần trong cơ thể. Ngoài ra, việc truyền máu định kỳ để cải thiện thiếu máu cũng đồng thời đưa một lượng lớn sắt vào cơ thể, làm tăng nguy cơ thừa sắt.

Nếu thiếu máu thiếu sắt xảy ra khi cơ thể không có đủ sắt để sản xuất hồng cầu mới, thì thiếu máu do Thalassemia là kết quả của sự sản xuất hemoglobin bất thường và hồng cầu dễ bị phá hủy, dù lượng sắt trong cơ thể có thể đang rất cao.

3 Mang gen Thalassemia có nên uống sắt không?

Mang gen bệnh Thalassemia tức là mức độ bệnh đang ở giai đoạn nhẹ của bệnh tan máu bẩm sinh. Ở giai đoạn này, người mang gen thường không có triệu chứng rõ ràng nên rất khó phát hiện bệnh nếu không đi khám chuyên sâu. Thông thường, họ chỉ biết mình mang gen Thalassemia khi cơ thể có dấu hiệu cần bổ sung sắt như mệt mỏi kéo dài, rong kinh hoặc khi mang thai và qua các xét nghiệm y tế mới có chẩn đoán chính xác.

Theo các chuyên gia, việc mang gen Thalassemia có nên uống sắt không phụ thuộc hoàn toàn vào tình trạng sắt trong cơ thể từng người. 

Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy lượng sắt đang cao hoặc có dấu hiệu tích tụ quá mức trong các cơ quan, người mang gen Thalassemia không nên tự ý bổ sung sắt. Ngược lại, trong trường hợp thiếu sắt do mất máu hoặc nhu cầu tăng cao (ví dụ khi mang thai), bác sĩ sẽ cân nhắc và chỉ định bổ sung sắt với liều lượng phù hợp. Việc bổ sung sắt cho người mang gen Thalassemia cần được theo dõi chặt chẽ để tránh nguy cơ quá tải sắt, gây hại cho sức khỏe.

Mang gen Thalassemia có nên uống sắt không phụ thuộc vào tình trạng sắt trong cơ thể

4 Khi nào người mang gen Thalassemia nên uống sắt?

Người mang gen Thalassemia không phải lúc nào cũng cần bổ sung sắt, bởi cơ thể họ có xu hướng tích lũy sắt cao hơn bình thường do tình trạng hồng cầu bị phá hủy nhanh chóng. Tuy nhiên, một số trường hợp người mang gen Thalassemia có thể được chỉ định bổ sung sắt, bao gồm:

• Cơ thể bị thiếu sắt: Xét nghiệm cho thấy lượng ferritin và sắt huyết thanh thấp, có biểu hiện thiếu máu do thiếu sắt.
• Mất máu kéo dài: Rong kinh, chảy máu đường tiêu hóa hoặc các tình trạng gây mất máu mãn tính khiến cơ thể cạn kiệt nguồn sắt dự trữ.
• Phụ nữ mang thai: Nhu cầu sắt tăng cao trong thai kỳ để nuôi dưỡng thai nhi, nhưng vẫn cần xét nghiệm trước khi quyết định bổ sung.
• Chế độ ăn uống thiếu hụt sắt kéo dài: Không cung cấp đủ sắt cho cơ thể, đặc biệt ở người ăn chay, ăn kiêng quá mức.

5 Cách bổ sung sắt người mang gen Thalassemia

Kiểm tra lượng sắt trước khi bổ sung

Trước khi quyết định uống sắt, người mang gen Thalassemia cần làm xét nghiệm kiểm tra chỉ số sắt trong máu, bao gồm:

• Ferritin huyết thanh (Đánh giá lượng sắt dự trữ)
• Sắt huyết thanh, TIBC, TSAT (Đánh giá khả năng vận chuyển và sử dụng sắt)
• CRP (Loại trừ nhiễm trùng gây sai lệch kết quả ferritin).

Nếu các chỉ số cho thấy thiếu sắt, bác sĩ sẽ chỉ định liều lượng và thời gian bổ sung sắt phù hợp. Ngược lại, nếu lượng sắt đang cao, tuyệt đối không bổ sung tránh gây nguy hiểm cho sức khỏe.

Chọn loại sắt phù hợp

Khi có chỉ định bổ sung sắt, người mang gen Thalassemia nên:

• Chọn sắt hữu cơ dễ hấp thu, ít gây táo bón và buồn nôn (ví dụ: sắt bisglycinate, sắt fumarat,...)
• Dùng liều thấp và ngắn hạn, theo dõi thường xuyên chỉ số sắt trong suốt quá trình bổ sung.
• Tránh uống sắt kết hợp vitamin C liều cao nếu không cần thiết, vì có thể tăng hấp thu sắt quá mức.

Kết hợp với chế độ ăn uống

Dù không bổ sung sắt bằng thuốc, người mang gen Thalassemia vẫn nên có chế độ ăn uống hợp lý để cung cấp dưỡng chất cho cơ thể, tăng cường sức khỏe:

• Hạn chế thực phẩm giàu sắt hấp thu cao nếu đang dư sắt: Tiết canh, gan động vật, thịt đỏ, sò huyết…
• Ưu tiên thực phẩm giàu chất chống oxy hóa giúp giảm tổn thương do thừa sắt như: Rau xanh, trái cây tươi, trà xanh,...
• Tăng cường thực phẩm giàu folate, vitamin B12 để hỗ trợ tạo máu tự nhiên: Trứng, sữa, đậu, rau có màu xanh đậm,...

Bổ sung sắt người mang gen Thalassemia theo hướng dẫn

6 Lưu ý khi bổ sung sắt cho người mang gen Thalassemia

• Người mang gen Thalassemia chỉ nên bổ sung sắt khi đã có kết quả xét nghiệm cho thấy tình trạng thiếu sắt.
• Trước khi uống sắt, cần kiểm tra các chỉ số như ferritin huyết thanh, sắt huyết thanh, TIBC, TSAT,... và theo dõi định kỳ trong suốt quá trình bổ sung để tránh quá tải sắt.
• Bổ sung sắt với liều cao hoặc kéo dài không theo chỉ định có thể dẫn đến tích tụ sắt trong gan, tim, tụy và gây tổn thương cơ quan nội tạng.
• Lựa chọn sắt hữu cơ như sắt bisglycinate, fumarate… sẽ giúp cơ thể hấp thu tốt hơn và hạn chế tác động phụ như buồn nôn, táo bón.
• Xây dựng chế độ ăn uống cân bằng, tránh thực phẩm giàu sắt nếu đang có dấu hiệu dư thừa; bổ sung vitamin B12, folate tự nhiên để hỗ trợ quá trình tạo máu hiệu quả.
• Không uống sắt chung với trà, sữa hoặc canxi, tránh làm giảm hấp thu sắt.

7 Một số câu hỏi thường gặp khi bổ sung sắt cho người mang gen Thalassemia

Cùng với câu hỏi “Người mang gen Thalassemia có nên uống sắt không?” thì dưới đây là một số câu hỏi liên quan khác cũng đang được nhiều người mang gen Thalassemia quan tâm khi bổ sung sắt:

Bà bầu mang gen Thalassemia có nên uống sắt không?

Bà bầu mang gen Thalassemia chỉ nên uống sắt khi thiếu sắt và có chỉ định từ bác sĩ. 

Quá trình mang thai làm tăng nhu cầu tạo máu nên nhiều bà bầu có biểu hiện thiếu máu. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân là do mang gen Thalassemia thì không đồng nghĩa với việc thiếu sắt. Ngược lại, người mang gen Thalassemia dễ có nguy cơ tích tụ sắt trong cơ thể, dẫn đến tình trạng quá tải sắt, đặc biệt là khi tự ý bổ sung không kiểm soát. 

Do đó, trước khi uống sắt, bà bầu mang gen Thalassemia cần xét nghiệm các chỉ số như ferritin, sắt huyết thanh,... và được bác sĩ chuyên khoa đánh giá cụ thể. Nếu kết quả cho thấy tình trạng thiếu sắt, bác sĩ sẽ kê liều sắt phù hợp và theo dõi chặt chẽ trong suốt thai kỳ để đảm bảo tốt cho cả mẹ và thai nhi.

Làm thế nào để nhận biết đang bị thừa sắt khi mang gen Thalassemia?

Thừa sắt ở người mang gen Thalassemia thường diễn tiến âm thầm và không có dấu hiệu rõ ràng ở giai đoạn đầu, nên rất khó nhận biết bằng cảm giác thông thường. Tuy nhiên, có thể nghi ngờ tình trạng quá tải sắt nếu xuất hiện các triệu chứng như: Mệt mỏi kéo dài, da sạm, đau bụng âm ỉ, đau khớp, rối loạn kinh nguyệt hoặc suy giảm ham muốn. Nếu tình trạng dư thừa sắt kéo dài, người bệnh có thể gặp các biến chứng nặng hơn như gan to, rối loạn đường huyết, rối loạn nội tiết, đau ngực do tổn thương tim.

Cách chính xác để biết mình có bị thừa sắt hay không là làm xét nghiệm máu. Các chỉ số cần kiểm tra bao gồm:

• Ferritin huyết thanh (phản ánh lượng sắt dự trữ)
• Transferrin saturation (TSAT) (mức độ bão hòa sắt)
• TIBC (khả năng liên kết sắt toàn phần).

Nếu kết quả cho thấy ferritin tăng cao và TSAT > 45%, có thể đã có tình trạng quá tải sắt. Trong trường hợp này, người bệnh cần được bác sĩ theo dõi sát và có thể phải áp dụng biện pháp điều trị để giảm lượng sắt dư thừa trong cơ thể.

Nhìn chung, việc người mang gen Thalassemia có nên uống sắt hay không cần được kiểm soát kỹ lưỡng nhằm tránh những ảnh hưởng không mong muốn có thể xảy ra. Mong rằng với chia sẻ trong bài viết của Chiaki, các bạn đã có thêm những thông tin hữu ích khi bổ sung sắt cho người mang gen  Thalassemia giúp kiểm soát tốt tình trạng thiếu máu, duy trì sức khỏe ổn định.